قطرات معارف و روانشناسی

بسم الله الرحمن الرحیم

این ادعای بسیار بزرگی است که تنها با سه گام  می توان خوشبختی را در کام چشید اما اگر، این سه گام را برداریم به جرأت و اطمنان می گوییم که در مسیر خودشکوفایی قرار داریم و کافی است ادامه دهیم، تا تجربه های بیشتری از خوشبختی را حس کنیم.

1.     داشتن نگرش مثبت :

اولین و اساسی ترین  قدم  این است که  برداشت ذهنی خودمان  را نسبت به ناتوانی و کمبود برطرف کنیم. به عبارت دیگر اگر فکر می کردیم که نمی توانستیم، باید نتوانستن  را از نظر فکری و روانی به توانستن ها تبدیل کنیم. پس نسبت به همه کس و چیز با نگرش مثبت بیندیشیم. نگرش مثبت در شعرسهراب به خوبی می توان دید: گل شبدر چه کم از لاله قرمز دارد... چشم ها را باید شست. جور دیگر باید دید.[1] یعنی اولین قدم برای سازگاری و رسیدن به هدفهای بلند زندگی  این است که همه چیز را زیبا ببینیم.

2.     هیجان مثبت:

به دنبال نگرش مثبت، سعی کنیم هیجان مثبت مثل شادی خوشنودی را پرورش دهیم  و با آنها زندگی کنیم، در رفتارهای اجتماعی و روابط خود از آن بهره گیریم .زیرا هیجان مثبت توجه ما را به محیط فیزیکی و اجتماعی گسترده تر آگاه می کند و زمینه خلاقیت را آماده می کند و فرصت های را در اختیار مان می گذارد.اما اگر هیجان منفی مانند مانند خشم و ترس داشته باشیم. خشم و ترس به ما می گویند که خطر دارد کناره بگیر، فرارکن، خطر نزدیک است باخشونت و خشم برخورد کن[2]. درحالی خشم و یا ترس هردو بازی باخت- باخت است و به سلامتی آسیب می زند. سلیگمن( از نظریه پردازان روان شناسی) می گوید: هیجان مثبت همیشه انسان را به آینده وصل می کند، مؤلفه های اساسی هیجان مثبت خوش بینی، امید، اعتماد، ایمان و اعتقاد می باشد. پس قدم دوم این است با همه کس با شادابی، محبت، و لبخند رو برو شویم و حتی به مشکل لبخند زنیم. یقین داشته باشیم که همه چیز بر طبق هدف پیش خواهد رفت.

3.     به زندگی معنی دهیم :

 نکته بسیار مهم و اساسی توجه کردن به  معنی زندگی است. سعی کنیم به زندگی معنی بدهیم، معنا دادن به زندگی بسیار گسترده است برای روشن شدن این مفهوم مثال می آورم کودکی را در نظر بگیرید قبل از مکتب رفتن معنای «الف».و«ب» را نمی فهمد  و تنها آنها را به صورت علایم نا شناخته و رنگ می بیند اما بعد از  مدرسه رفتن  به وسیله دو حرف«ا .ب» کلمات مثل«بابا» «آب» را درست می کند و به آنها معنی می دهد. معنی دادن به زندگی به این است که  همه چیزهای زندگی را می توان عالی تفسیر کرد وخود را در کالبد جسمی و روحی دارای مجموعۀ استعدادهای بی پایان، توانایی های کم نظیر و نمادی از تلاش، زیبایی، بردباری، اعتماد، یافت. مجموعۀ از استعدادهای که خداوند حکیم در وجود هر فرد، به امانت گذاشته تا «خود» را به شکوفایی و کمال برساند و در راه رسیدن به اوج موفقیت با بردباری، درایت، و توکل به خداوند تلاش کند بنابر این توجه کنیم که انسانیت، مدارا، سیرت نیکو از پدیده های معنوی ماندگار است که احترام، شخصیت، اعتماد به نفس را به دنبال دارد. و در نتیجه، هیچ چیزدیگری  باارزش های انسانی و معنای زندگی برابری نمی کند.

پس نگاه مثبت ، هیجان مثبت، و هدف داشتن سه کلید مهم شاد زیستن، و خوشبختی است.

بسم الله الرحمن الرحیم.                           

انسان به گونه ای آفریده شده است که مجبور است در جمع زندگی کند زیرا او نیازهای بسیاری دارد که تا در جمع زندگی نکند برآورده نمی شود. نیازهای جسمانی، نیازهای شناختی، نیازهای عاطفی، نیازهای اجتماعی از مهمترین نیازهای می باشند که تنها در زندگی جمعی و داشتن تعامل و روابط اجتماعی میسر است. بنابر این، یکی از ضروریات زندگی رفاقت و داشتن روابط دوستانه و صمیمانه است.

رابطه در اسلام بر پایه اخلاق انتفاعی و برای صِرف  تبادل منافع استوار نیست بلکه برپایه تقرب به خدا استوار است. بر این اساس روابط انسانی بر اصل انسان دوستی و محبت استوار است و حتی پیامبر اسلام که پیامبر مهر و رحمت است، مزد رسالت خود را مودت و محبت به اهل بیت علیهم السلام معرفی کردند. ضرورت روابط انسانی

 اصل ارتباط در زندگی بسیار ضروری است زیرا بدون ارتباط هیچ نوع سخن، فهم، شادی، غم، و هیچ پیام و نیازی را نمی توان به دیگران انتقال داد. همچنین، آنچه را که می خواهید نمی توانید بدون  بر قراری ارتباط به دست آورید. داشتن روابط دوستانه و یافتن دوستان خوب مهارت است. به عبارت دیگر دوستی و رفاقت ارتباط انسانی تر فهمیده تر، صمیمی تر، بی ریا تر، صریحتر و عینی تر است؛ کسی که آرزو دارد  در زندگی شخصی، خانوادگی، و اجتماعی خود موفق ترباشد، سالمتر زندگی کند، و آرامش بیشتر داشته باشد، تلاش می کند که دوستانی بیشتر و بهتر پیدا کند و آنها را نگه دارد. بنابر این،  خِرد انسانی حکم می کند که داشتن دوستان بیشتر یکی از مزیتها، هر فرد است. پیامبر (ص) می فرمایند «مودت، محبت و نیکی کردن با مردم نیمی از خِرد است[1]».

برخی از روان شناسان معتقدند که انسان، نیازهای گوناگونی دارد، برخی نیازها، نیاز اولیه است مثل گرسنگی و تشنگی،  برخی نیازها هستند مثل نیاز به امنیت، احساس تعلق داشتن، و عزت نفس، که شدت نیازهای اولیه را ندارد اما نیاز است و اگر برآورد نشود به خود شکوفای و کمال فرد صدمه می زند. بنابر دیدگاه آنان در اجتماعی که بین افراد عشق، دوست داشتن، ودوست داشته شدن از بین برود، هویت و عزت نفس از بین خواهد رفت. در نتیجه از خودشکوفایی باز خواهد ماند و بهداشت و سلامت روانی به مخاطره خواهدافتاد.[2] پس اگر شخص بخواهد به درجه بالای کمال انسانی یعنی به خود شکوفایی برسد باید روابط دوستانه و سالم با تعدادی بی شماری از انسانها بر قرار کند اگر بخواهد سالمتر زندگی کند و استعدادهای پنهانش بالنده شود، به پیوند دوستانه  با دیگران نیاز دارد.

2.   ضرورت روابط  بر اساس ایمان

در اسلام روابط اعم از رابطه دوستی  باید بر اصول  روابط ایمانی باشد، زیرا در روابط ایمانی ضمن اینکه روابط انسانی رعایت می گردد، تعامل انسانی بر اساس آموزه های دینی شکل می گیرد، خوشبختی هر دو جهان را به دنبال دارد. اساسی ترین اصولی که اسلام برآن تأکید می کند، عبارتند از:  اصل ولایت و محبت، اصل اخوت، اصل مسئولیت اجتماعی، اصل همیاری در صبر، اصل روابط متقابل[3] ، اصل مشورت و نصیحت[4]، اصل توصیه های اخلاقی، اصل اخلاص و ایثار.[5]

محبت و مودت: در قرآن همه انسان ها را سفارش به محبت کرده است که  مردان و زنان مؤمن بعض شان، اولیاء بعض شان هستند.[6]

اخوت: اصل دوم ایمانی اخوت[7] برادری است. برادری ویژگیهای مهم  دارد که ممکن است در روابط بین دو دوست نباشد. یعنی برادر ضمن اینکه دوست خوب است برادر هم است اما دوست خوب ممکن است برادرگونه نباشد. به همین دلیل اسلام، مسلمانان را  برادر وخواهر می داند. در قرآن می فرماید همانا کسانی که ایمان آورده اند برادراند.انمالمؤمنون اخوه.[8]

ملاک قطع ارتباط:

در اسلام دو ملاک مهم ایمان و تقوا را معیار دوستی و عدم دوستی معرفی می کند.

1.     ایمان .مهمترین ملاکهای که قرآن برای نداشته ارتباط معرفی می­کند ملاک ایمان است یعنی کافران و مشرکان هرچند خویشاوندان مؤمن باشد اگر ایمان و دینداری را به باد انتقاد و تمسخر می گیرند شایسته دوستی نمی داند و می فرماید: «ای گروه باایمان کسانی را که از اهل کتاب و کافران دین شما را به تمسخر گرفته و یا بازیچه قرار داده اند دوستان خود نگیرید و از خدا بترسید اگر ایمان دارید.»[9]  جای دیگر قرآن:« ای گروه با ایمان اگر پدران و برادران تان کفر را بر ایمان ترجیح داده اند آنها را یار مگرید.» [10] پیامد دوستی با افراد بی ایمان و نااهل را هم گوشزد می­کند: «ای وای برمن ای کاش فلان شخص را به دوستی انتخاب نکرده بودم.» پیامبر(ص): مرد بر دین همنشین خویش است . المرء علی دین خلیله. [11]

امام صادق (ع) می فرمایند: با اهل بدعت  و ضلالت، مصاحبت و مجالست نکنید مبادا در نظر مردم فردی از آنان بشمار آیید[12]

تقوی: ملاک مهم دیگر ارتباط با دیگران، تقوا است رسول اکرم (ص): اسعدُ الناس من خالط کرام الناس[13]. سعادتمند ترین مردم کسانی هستند که با افراد با کرامت معاشرت می کنند. کرامت هم در تقوا است : ان اکرمکم عند الله اتقی کم.[14] امام علی (ع): «روانیست که مرد مسلمان با فاجر، احمق، و دروغگو طرح برادری بیفکند.»[15]

  عوامل ثبات دوستی

 چند  ویژگی کلیدی اگر در دوستی ها رعایت شود، رفاقت بادوام خواهد ماند: 

یک. صداقت: منظور از صداقت داشتن این است که ظاهر و باطن او یکی باشد. دوست در زبان عربی به معنای صدیق است. صدیق کسی است که رفتار و گفتار و نیت شان مطابق باهم باشد و دوگونه و دوگانه نباشد. در واقع کسی که صداقت دارد از خود آگاهی دارد، خودش را پذیرفته و خودش را بیان می کند.

 دو.  پذیرش: یعنی شخص را با تمام خوبی ها و بدیهایش بپذیرد. و اگر عیبی و نقصی دارد دوستانه تذکر دهد. زیرا امام معصوم علیهم السلام فرمود بهترین دوست من کسی است که عیبهای مرا به من هدیه کند.

سه. احترام بگذارد، هرکس در زندگی شخصی، حوزه خصوصی دارد که سعی نشود در آستان  حریم خصوصی با کنج کاوی و

چهار. صمیمیت: منظور از صمیمیت  ارتباطی گرم عاطفی و مثبت با افراد دیگر است. فرد  آرزو دارد به وی توجه شود و ارزشمند تلقی گردد. .

پنج. همدلی : همدلی عبارت است از توان درک دیگری به همان شکل که او خودش ر ادرک می کند. فرد همدل می تواند در جلد فرد دیگری فرو رود و جهان  را از دریچۀ چشم او ببیند.[16]

راههای سادۀ افزایش دوستی در کلام معصومین:

الف) خوشرویی و لطافت کلام: شیرین زبانی و خوشرویی راه افزایش دوستی است. امام علی(ع):  والبشاشه حبالت الموده. خوشرویی دام محبت است.[17]

ابراز دوستی: امام صادق : هرگاه کسی را دوست می داری وی را از دوستی خود آگاه کن چرا که این عمل عامل ثبات محبت بین شما می شود. ازا احببت رجلا فاخبره بذالک فانه اثبت للمودت بینکما[18]

حدیث پایانی: « همنشین خوب از تنهایی بهتراست و تنهایی از همنشینی با افراد بدکار بهتر است.»[19]